Ο ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΡΙΑ

του Δρ. Κωνσταντίνου Π. Μπαλωμένου*

Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ διαμόρφωσε μια νέα πραγματικότητα στο ήδη ασταθές και έντονα συγκρουσιακό περιβάλλον ασφάλειας της Μέσης Ανατολής και Βορείου Αφρικής.     

Ο ρόλος επίσης, που φιλοδοξεί να διαδραματίσει η Τουρκία ως ρυθμιστής των εξελίξεων στη μετά Άσαντ εποχή, καθώς και η επιδίωξή της να  μετατρέψει τη Συρία σε Τουρκικό Προτεκτοράτο, περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εμφανείς, αλλά και τις υπόγειες κινήσεις των  κύριων παικτών (Ρωσία, Ιράν, Τουρκία, Ισραήλ, ΗΠΑ, Αραβικά κράτη κ.α.), που εμπλέκονται στη Συρία, αλλά και της διεθνούς κοινότητας γενικότερα, ελλοχεύει ο κίνδυνος:

1.     επανέναρξης των εχθροπραξιών μεταξύ των ένοπλων τοπικών φατριών για τη νομή της εξουσίας ή για εθνοτικούς και  θρησκευτικούς λόγους,

2.     μιας γενικευμένης σύρραξης μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ για την εξόντωση ή την υπεράσπιση των Κούρδων της Συρίας και της εξασφάλισης των γεωπολιτικών τους συμφερόντων,

3.     επέκτασης της σύγκρουσης πέρα από τη Μέση Ανατολή, με απρόβλεπτες συνέπειες για την περιφερειακή σταθερότητα και την παγκόσμια ειρήνη. 

 

 

Λαμβάνοντας υπόψη τις εν λόγω εξελίξεις, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η χαρακτηριστική απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.), τόσο σε διπλωματικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο.

Προφανώς, η οικονομική και πολιτική κρίση στη Γαλλία και Γερμανία έχουν επηρεάσει αρνητικά τα κέντρα λήψης αποφάσεων των Βρυξελλών, με αποτέλεσμα η Ε.Ε. να δυσκολεύεται να ασκήσει μια αξιόπιστη Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας,  όπου  θα εξασφαλίσει τη συλλογική ασφάλεια στην Ευρώπη και θα ενισχύσει τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.

Συγκεκριμένα, η Ε.Ε. αδυνατεί να λειτουργήσει ως ένας αξιόπιστος πάροχος ασφάλειας -όπως ορίζει ο πρωταρχικός στόχος της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Πυξίδας (Strategic Compass)- και να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον τομέα της άμυνας και ασφάλειας, επηρεάζοντας τις διεθνείς εξελίξεις.

Το πιο επικίνδυνο όμως είναι, ότι οι αξιωματούχοι της Ε.Ε., αδυνατούν να κατανοήσουν τα γεγονότα και τις εξελίξεις στη Συρία καθώς επίσης, τους κινδύνους που καραδοκούν τόσο για την Ευρώπη όσο και για τη διεθνή κοινότητα. 

Για του λόγου το αληθές, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η τελευταία συνάντηση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν με τον  Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν, μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ.

Κατά τη συνάντηση αυτή, η Ευρωπαία αξιωματούχος έσπευσε να προσφέρει οικονομική βοήθεια ενός δις ευρώ στον κ. Ερντογάν για την φιλοξενία των Σύρων προσφύγων στην Τουρκία, τη στιγμή που οι Σύριοι πρόσφυγες επιστρέφουν μαζικά στην πατρίδα τους. Επίσης, η κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν εξήρε το ρόλο της Τουρκίας ως παράγοντα διασφάλισης της σταθερότητας στη Συρία, τη στιγμή όπου η Τουρκία αποτελεί τον κύριο παράγοντα αποσταθεροποίησης στη Συρία και την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και Βορείου Αφρικής.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα καλείται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο για τη διαμόρφωση μιας αξιόπιστης ευρωπαϊκής πολιτικής για τη Συρία και τη Μέση Ανατολή γενικότερα.

Συγκεκριμένα, ο Έλληνας Πρωθυπουργός κ. Κυριάκος Μητσοτάκης οφείλει να συνεχίσει τις έως τώρα σημαντικές παρεμβάσεις του και να αξιοποιήσει ακόμη περισσότερο το διεθνές κύρος και την επιρροή του στους ομολόγους του (με πολλούς από τους οποίους διαθέτει άριστη προσωπική και πολιτική σχέση), ώστε: α) να αντιληφθούν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας το κόστος ασφαλείας που θα κληθεί να πληρώσει η Ευρώπη σε περίπτωση περαιτέρω αποσταθεροποίησης της Συρίας και της ευρύτερης περιοχής της Μέσης Ανατολής και β) να ληφθούν από μέρους της Ε.Ε. άμεσες αποφάσεις και απτές θεσμικές πρωτοβουλίες που θα συμβάλουν στην αποκλιμάκωση της κρίσης στη Συρία, τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας και την ομαλή πολιτειακή της μετάβαση και σταθεροποίηση.  

Αξίζει να υπενθυμίσουμε, ότι στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής που έλαβε χώρα στις Βρυξέλλες, στις 19/12/2024, η Ελλάδα μαζί με την Κύπρο και την Αυστρία κατέθεσαν Non-Paper σχετικά με τα επόμενα βήματα που θα πρέπει να αναλάβει η Ε.Ε. για να μην παραμείνει παρατηρητής των εξελίξεων στη Συρία.

Επίσης, οι Πρωθυπουργοί Ελλάδας και Κύπρου ενημέρωσαν τους ομολόγους τους για την πιθανότητα να καθοριστεί κάποιου είδους ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Συρίας, που να παραγνωρίζει τα αναμφισβήτητα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου, τονίζοντας ότι:  «Δεν μπορεί να υπάρξει πιθανότητα οποιασδήποτε συμφωνίας Τουρκίας - Συρίας, που να καταπατά τα δικαιώματα της Κύπρου».

Στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., υπήρξε και μια ακόμη επιτυχία για την Ελλάδα.

Έπειτα από πρόταση του Έλληνα Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη, συμφωνήθηκε η σύγκληση Έκτακτης Συνόδου της Ε.Ε. στις 3 Φεβρουαρίου 2025, με αποκλειστικό θέμα την Ευρωπαϊκή Άμυνα. Το γεγονός αυτό, αποτελεί μεγάλη επιτυχία για την Ελλάδα (αν σκεφτεί κανείς, ότι από την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε., ουδείς άλλος Έλληνας Πρωθυπουργός έχει καταφέρει να ορίζει την ατζέντα Συνόδου της Ε.Ε.) και ταυτόχρονα, μεγάλη ευκαιρία για να προωθηθούν τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η πρόταση του κ. Μητσοτάκη έρχεται σε συνέχεια της Επιστολής που είχε αποστείλει το Μάιο του 2024 ο Έλληνας Πρωθυπουργός μαζί με τον Πολωνό Πρωθυπουργό κ. Τούσκ στην κ. Φον ντερ Λάϊεν, με αίτημα τη δημιουργία μιας κοινής «ΑΣΠΙΔΑΣ» για την αεράμυνα της Ευρώπης, με κοινοτική χρηματοδότηση.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τις δηλώσεις του κ. Μητσοτάκη (μετά την τελευταία Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε.), «οι χώρες της Ε.Ε. πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη για την οργάνωση της άμυνάς τους και λόγω της τεράστιας γεωπολιτικής έντασης την οποία αντιμετωπίζουμε, απαιτείται μία πολιτική αφύπνιση της Ευρώπης μέσω της διάθεσης ευρωπαϊκών πόρων, καθώς και τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Αμυντικού Ταμείου». 

Κοντολογίς, αν στην έκτακτη Σύνοδο της Ε.Ε. που θα λάβει χώρα στις 3/2/2025 επιτευχθεί ο στόχος του Έλληνα Πρωθυπουργού, η Ελλάδα θα μπορέσει να εντάξει την άμυνά της στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής άμυνας και έτσι, μέσω ευρωπαϊκής χρηματοδότησης να καλύψει τους πόρους που απαιτούνται για την ικανοποίηση μέρους ή του συνόλου των εξοπλιστικών της αναγκών.

Αν επιτευχθεί κάτι τέτοιο, το όφελος για την Ελλάδα εκτός από αμυντικό θα είναι και δημοσιονομικό.

Για παράδειγμα, ας αναλογιστούμε τι θα συμβεί αν η Ελλάδα κατορθώσει να λαμβάνει κάθε χρόνο 3 έως 5 δις Ευρώ, για την κάλυψη των εξοπλιστικών της αναγκών από την ΕΕ. Τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν από τον κρατικό προϋπολογισμό, θα δημιουργήσουν δημοσιονομικό χώρο και θα μπορέσουν να αξιοποιηθούν από την οποιαδήποτε Ελληνική Κυβέρνηση, για κοινωνικές παροχές και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των Ελλήνων πολιτών.   

Εκτός από τις προαναφερθείσες πρωτοβουλίες, η Ελλάδα για να πρωταγωνιστήσει στη διαμόρφωση μιας αξιόπιστης και ενεργού ευρωπαϊκής πολιτικής για τη Συρία και τη Μέση Ανατολή γενικότερα, θα πρέπει να μιλήσει στους Ευρωπαίους εταίρους της, όχι με όρους εθνικού συμφέροντος, αλλά με όρους ευρωπαϊκού συμφέροντος.  

Θα πρέπει δηλαδή, να αναδείξει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και τις αξίες που διακυβεύονται από τις εξελίξεις στη Συρία και τη Μέση Ανατολή.

Συγκεκριμένα, θα πρέπει να τονίσει τις απειλές που ελλοχεύουν για την ασφάλεια των ευρωπαίων πολιτών (τρομοκρατία, μεταναστευτικό, διασπορά όπλων μαζικής καταστροφής κλπ), των κρίσιμων υποδομών και την ακεραιότητα των συνόρων της Ευρώπης, καθώς επίσης, το σημαντικό ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η ΕΕ τόσο για τη σταθερότητα στην Ευρώπη όσο και για τη διασφάλιση της ειρήνης και ασφάλειας σε όλο τον κόσμο.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα θα πρέπει να πείσει τους ευρωπαίους εταίρους της, ότι η Ε.Ε. θα πρέπει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις στη Συρία και πως δεν είναι προς όφελός της, να επιτρέψει στην Τουρκία να παίξει το ρόλο του ρυθμιστή και διαχειριστή των εξελίξεων στην περιοχή. Πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι συμφέρον για την Ευρώπη είναι η πολιτική σταθεροποίηση και οικονομική ανόρθωση της Συρίας και όχι η δημιουργία ενός Τουρκικού προτεκτοράτου ή ο διαμελισμός της χώρας.

Για την επίτευξη του στόχου αποδόμησης της Τουρκίας, η Ελλάδα θα μπορούσε να επικαλεστεί τις αρχές όπου βασίζεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια (δηλαδή το Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, τα ιδρυτικά έγγραφα του ΟΑΣΕ, συμπεριλαμβανομένων την Τελική Πράξη του Ελσίνκι και τη Χάρτα του Παρισιού), που αναφέρονται ρητά και ξεκάθαρα στην κυριαρχική ισότητα και εδαφική ακεραιότητα των κρατών, το απαραβίαστο των συνόρων, την αποχή από την απειλή ή τη χρήση βίας και την ελευθερία των κρατών να επιλέγουν ή να αλλάζουν τις δικές τους ρυθμίσεις ασφαλείας.  

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική διπλωματία θα μπορούσε να επισημάνει ότι η Τουρκία:

v Έχει διεξάγει στρατιωτικές εισβολές στη Συριακή επικράτεια (Κλάδος Ελαίας, Πηγή της Ειρήνης κλπ) όχι α) για να προστατεύσει τα σύνορά της από τους τρομοκράτες και β) για να συμβάλει στην επίλυση της κρίσης (όπως επικαλείται), αλλά για να καταλάβει εδάφη εντός της Συρίας και να εδραιώσει το ρόλο της ως μεσολαβητή στην περιοχή και να ελέγξει την διάδοχη κατάσταση εξουσίας στη Συρία. Η Τουρκία έχει εισβάλει στη Συρία και έχει υπό την κατοχή της Συριακά εδάφη.

v Επικαλείται ότι διεξήγαγε Ειρηνευτικές Επιχειρήσεις στη Συρία, για να εκδιώξει τους Τζιχαντιστές και τις τρομοκρατικές οργανώσεις ΡΚΚ, KCK, PYD, YPG, από την περιοχή του Αφρίν συμβάλλοντας παράλληλα, και στην πάταξη της παγκόσμιας τρομοκρατίας. Τα τελευταία γεγονότα έδειξαν, ότι η Τουρκία όχι μόνο δεν εκδιώκει τους τρομοκράτες και τους Τζιχαντιστές, αλλά συνεργάζεται μαζί τους και τους χρησιμοποίησε ως αντιπροσώπους της (Proxy), για να ανατρέψει τον Άσαντ και να ελέγξει τη διάδοχη κατάσταση στη χώρα.

v Διεξήγαγε τις εν λόγω στρατιωτικές εισβολές επικαλούμενη το νόμιμο δικαίωμά της από το Διεθνές Δίκαιο για αυτοάμυνα. Τα τελευταία γεγονότα, απέδειξαν ότι η Τουρκία εδώ και χρόνια διεξήγαγε επιχειρήσεις υβριδικού πολέμου στη Συρία καταπατώντας το Διεθνές Δίκαιο και με μοναδικό της στόχο, την αποσταθεροποίηση του Συριακού καθεστώτος και την ανατροπή του Άσαντ.    

Η Ελλάδα επίσης, θα πρέπει να αποτελέσει την φωνή των Κούρδων της Συρίας μέσα στην Ε.Ε. και να επιδιώξει οι εταίροι της, να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την υποστήριξή τους και τη διατήρηση της αυτονομίας τους.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αποδομηθεί το αφήγημα του κ. Ερντογάν ότι οι Κούρδοι είναι τρομοκράτες και μέλη του DAESH (ISIS), επισημαίνοντας ότι οι Κούρδοι της Συρίας συμμετείχαν στην Παγκόσμια Εκστρατεία κατά του ISIS και συνεχίζουν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο κατά της τρομοκρατίας, αφού διατηρούν υπό κράτηση χιλιάδες αιχμαλώτους μαχητές του ISIS.

Τέλος, θα πρέπει να επισημανθεί ο κίνδυνος για την Ευρώπη και τους πολίτες της, σε περίπτωση που απελευθερωθούν όλοι αυτοί οι τζιχαντιστές και περάσουν στην Ευρώπη, αναπτύσσοντας νέο κύκλο τρομοκρατικής δράσης.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει σημαντικές προσωπικότητες (πχ πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ, υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Αναλένα Μπέρμποκ κ.α.), που ήδη εξέφρασαν τη στήριξή τους στους Κούρδους, ώστε να χτίσει συμμαχίες και να λάβει στήριξη. 

Λαμβάνοντας υπόψη τις πρώτες δηλώσεις της κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν στην πλατφόρμα X μετά την πτώση του Άσαντ, σχετικά με την βοήθεια της Ε.Ε. στην ανοικοδόμηση της Συρίας και την υποστήριξη της προάσπισης της εθνικής ενότητας ενός συριακού κράτους που προστατεύει όλες τις μειονότητες, η Ελλάδα θα πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες για τη διαμόρφωση ευρωπαϊκού πλαισίου για την ανοικοδόμηση της Συρίας (με τη συμμετοχή και ελληνικών κατασκευαστικών εταιρειών) και τη διαδικασία υλοποίησής του.  

Από μέρους της ελληνικής διπλωματίας θα πρέπει να επισημανθεί επίσης, ο κίνδυνος ενός νέου μεταναστευτικού κύματος σε περίπτωση που παραταθούν ή κλιμακωθούν οι ένοπλες συγκρούσεις και συνεχιστεί η αστάθεια στην περιοχή, τονίζοντας ιδιαίτερα, την απειλή ασφάλειας που θα προκύψει σε περίπτωση που μέσω των εν λόγω ροών εισέλθουν ισλαμιστές τρομοκράτες στην Ευρώπη.

Επιπλέον, η Ελλάδα θα πρέπει να πιέσει ώστε να υπάρξει ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική για την επιστροφή Σύρων προσφύγων και την εξασφάλιση των βασικών τους αναγκών. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα θα μπορούσε να αναλάβει ως εκπρόσωπος της Ε.Ε. δράσεις υποστήριξης των νέων δομών φιλοξενίας και των δομών του ΟΗΕ, ώστε να εξασφαλιστούν οι βασικές τους ανάγκες.

Σε σχέση με το ίδιο ζήτημα, οι αξιωματούχοι της Ε.Ε. (π.χ. κ Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν) θα πρέπει να κατανοήσουν και να πειστούν, ότι απαιτείται συνολική ευρωπαϊκή ρύθμιση και δράση και  πως η διαχείριση και αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών δεν μπορεί γίνει μέσω της Τουρκίας, αλλά απευθείας με τη νέα Συριακή ηγεσία.  

Επιπρόσθετα, η Ελλάδα πρέπει να επισημάνει στους εταίρους της ότι σε περίπτωση επανέναρξης των εχθροπραξιών και παράτασης της αστάθειας στην περιοχή, ελλοχεύει ο κίνδυνος νέας ενεργειακής κρίσης με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις για την Ευρώπη.

Ειδικότερα, η πιθανότητα δολιοφθορών ή επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές και η μη ασφαλής μεταφορά των ενεργειακών πόρων, είναι βέβαιο ότι θα πλήξει τις ευρωπαϊκές οικονομίες και θα προκαλέσει οικονομική αστάθεια στην περιοχή.    

Επίσης, η μετατροπή της Συρίας σε Τουρκικό προτεκτοράτο, καθιστά την Τουρκία ενεργειακό ρυθμιστή στην περιοχή και εξαρτά ενεργειακά την Ευρώπη από έναν αναξιόπιστο διεθνή παίκτη (Τουρκία), τη στιγμή που το ζητούμενο στην Ε.Ε. είναι η ενεργειακή αυτονομία των κρατών μελών της.

Υπό το πρίσμα αυτής της απειλής, η Ελλάδα καλείται να αναδείξει στους εταίρους της, τις προκλήσεις και απειλές που ελλοχεύουν και παράλληλα, να παίξει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των  μελλοντικών ενεργειακών διαδρομών  (π.χ. Ισραήλ – Κύπρος – Ελλάδα), ώστε να καταστεί ενεργειακός παίκτης και να συμβάλλει στην ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης. Επίσης, η στήριξη της Ελλάδας στους Κούρδους και η πιθανή συμμαχία μαζί τους, μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο κεφάλαιο για την Ελλάδα, δεδομένου ότι οι Κούρδοι της Συρίας, ελέγχουν τους πιο σημαντικούς ενεργειακούς πόρους στη χώρα.

Επιπλέον, η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιήσει το νέο Σύμφωνο της Ε.Ε. για τη Μεσόγειο, με στόχο την προώθηση της ενισχυμένης αμοιβαία επωφελούς περιφερειακής συνεργασίας με τις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Ειδικότερα, όπως δήλωσε η ευρωπαία επίτροπος για τη Μεσόγειο κα. Ντουμπράβκα Σουίτσα, σε συνέντευξή της στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» (30/12/24), υπάρχουν πολύ σημαντικά έργα που η Ελλάδα μπορεί να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου, το λεγόμενο GREGY, και το IMEC και ο Οικονομικός Διάδρομος της Μέσης Ανατολής της Ινδίας.

Μέσω της Ε.Ε., πρωταγωνιστικό ρόλο μπορεί να παίξει η Ελλάδα επίσης, στην προστασία των δικαιωμάτων των θρησκευτικών μειονοτήτων στη Συρία και να τεθεί επικεφαλής ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών ανθρωπιστικής βοήθειας (σύμφωνα με τον ΟΗΕ, το 2024 περίπου 13 εκατομμύρια άνθρωποι στη Συρία έχριζαν κάποιου είδους ανθρωπιστικής βοήθειας). Με τον τρόπο αυτό, θα ενισχυθεί το διπλωματικό κεφάλαιό της και θα μπορέσει να υπερασπιστεί και προστατεύσει τα δικαιώματα των χριστιανικών πληθυσμών της περιοχής από θέση ισχύος.      

Τέλος, σε σχέση με την πιθανότητα οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ  Τουρκίας και Συρίας, η Ελλάδα θα πρέπει να χειριστεί το θέμα όχι έως Ελληνο –Τουρκικό, αλλά ως Ευρω –Τουρκικό και μέσω της Ευρωπαϊκής ισχύος να ασκηθούν οι ανάλογες πιέσεις (εμπορικές πιέσεις, διακοπή προμήθειας εξοπλισμών, περιοριστικά μέτρα κ.λπ), ώστε  να ακυρωθεί μια τέτοια προσπάθεια.   

Συγκεκριμένα, σε συνέχεια της πρόσφατης θετικής εξέλιξης για την Ελλάδα, όπου η Ε.Ε. στο πλαίσιο της διαμόρφωσης του Ευρωπαϊκού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού της, δημοσίευσε στην ιστοσελίδα PLATFORM Maritime Sparial Planning, χάρτη της Ελληνικής ΑΟΖ (όπου δικαιώνει τις ελληνικές θέσεις,  προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Τουρκίας), η Ελλάδα πρέπει να τονίσει ότι μια τέτοια πρωτοβουλία από μέρους της Τουρκίας, ακυρώνει τα σύνορα της Ευρώπης και τα συμφέροντά της και να διεκδικήσει μια αντίστοιχη εκδήλωση στήριξης για το εν λόγω θέμα.  

Εν κατακλείδι, κόντρα στις φωνές του λαϊκισμού και τους παντός είδους κινδυνολόγους που μιλούν για αμηχανία της Ελλάδας μετά τις τελευταίες εξελίξεις στη Συρία, και την ανάδειξη της Τουρκίας σε πρωταγωνιστή στην περιοχή, η Ελλάδα δεν έχει λόγο να ανησυχεί.

Έχει δικαιωθεί από τις έως τώρα στρατηγικές της επιλογές, διαθέτει γεωπολιτική και διπλωματική ισχύ για να εξισορροπήσει την πρόσκαιρη ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας και μέσω της Ε.Ε. και των ισχυρών συμμαχιών της, να καταστεί σημαντικός παίκτης, αλλά και πυλώνας σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή και τέλος, εγγυητής για την ειρηνική μετάβαση στη Συρία.

Υπό αυτή την οπτική, η Ελλάδα χρειάζεται να αξιοποιήσει τις στρατηγικές ευκαιρίες που θα προκύψουν και να αναπτύξει ακόμη πιο ενεργή διπλωματία, ώστε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της πολιτικής της ΕΕ για τη Συρία, να καταστεί ο εκφραστής της Ευρώπης στην περιοχή και να αυξήσει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα. 

 

 *  Ο Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος είναι Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος, πρώην Γενικός Διευθυντής - Γενικής ΔιεύθυνσηςΠολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων του ΥΠΕΘΑ

Η προβολή ισχύος ΗΠΑ - Ρωσίας στη Συρία και η μέθοδος Brzezinski

Του Ιωάννη Αθ. Μπαλτζώη*

Το 2000, το National Energy Policy Development Group (NEPDG), υπό την προεδρία του Dick Cheney, είχε εντοπίσει τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αέριου στην Αν. Μεσόγειο και στη συριακή ενδοχώρα. Το επιτελείο του υιοθέτησε τότε το σχέδιο για την αναδιαμόρφωση της «Ευρύτερης Μέσης Ανατολής», ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών δημιούργησε το επόμενο έτος το τμήμα ΜΕΝΑ (Middle East North Africa) για να οργανώσει την «Αραβική Άνοιξη». Ο ανωτέρω σχεδιασμός αποκαλύφθηκε από τον Στρατηγό πρώην ανώτατο Διοικητή του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη Wesley Clark.

Πού αποσκοπούσε η «Αραβική Άνοιξη»

Συγκεκριμένα, το σχέδιο αποσκοπούσε σε τρεις επιδιώξεις:

• να καταστραφεί ο «άξονας της Αντίστασης» (ο σιιτικός άξονας),
• να βάλει χέρι στα τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου και
• να αναδιαμορφώσει την «Ευρύτερη Μέση Ανατολή».

Τα γεωστρατηγικά σχέδια των ΗΠΑ έλαβαν τελικά τη μορφή της «Αραβικής Άνοιξης» από το 2011. Τι ήταν η Αραβική Άνοιξη, που τελικά κατέληξε σε Αραβικό εφιάλτη; Ένας σύγχρονος υβριδικός πόλεμος 4ης γενιάς, που σκοπό είχε να φέρει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, καθώς και μετριοπαθή ισλαμικά στοιχεία στην εξουσία, κατά το πρότυπο των ισλαμιστών της Τουρκίας του νυν Τούρκου Προέδρου, Recep Tayyip Erdoğan. Τα αποτελέσματα της λανθασμένης αυτής πολιτικής είναι φανερά σε όλους μας σήμερα και αντί μετριοπαθών ισλαμικών στοιχείων εμφανίστηκε το απόλυτο κακό, το ισλαμικό τέρας, το ISIS/Daesh/IS (Ισλαμικό Κράτος) και οι λοιπές ακραίες ισλαμιστικές οργανώσεις.

Τζιχαντιστές του ISIS. Photo by By Dean11122 - Own work, CC BY-SA 4.0.

Είναι πλέον αποδεδειγμένο σήμερα ότι το ISIS αποτελεί δημιούργημα και γεωστρατηγικό εργαλείο των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών (CIA) που ως στόχο είχε και έχει την ανατροπή του καθεστώτος του Προέδρου της Συρίας, Bashar al-Assad στη Συρία και την ανάσχεση της προβολής ισχύος και επιρροής της Ρωσίας (ιδιαιτέρως) και της Κίνας στη Μέση Ανατολή.

Ο Assad που αποδείχθηκε σκληρός παίκτης...

Ο σχεδιασμός δεν εξελισσόταν όπως αναμενόταν και ο Assad (Φωτο) αποδείχθηκε σκληρό καρύδι. Είχε την πολιτική και διπλωματική στήριξη Ρώσων και Κινέζων, την υλική τοιαύτη του Σιϊτικού Ιράν και της Σιϊτικής Hezbollah του Λιβάνου, οι οποίες ενεπλάκησαν και στα πεδία των επιχειρήσεων, αποστέλλοντας χερσαίες δυνάμεις.

Photo by Bashar_al-Assad.jpg: Fabio Rodrigues Pozzebom / ABrderivative work: César (talk) - Bashar_al-Assad.jpg, CC BY 3.0 br

...με τη βοήθεια και της Μόσχας, που αποσκοπεί σε αύξηση της επιρροής της στην περιοχή

Η ρωσική και ιρανική προβολή ισχύος στην περιοχή θεωρήθηκε απαραίτητη από τα δύο κράτη, αφενός λόγω στενών παραδοσιακών δεσμών, αφετέρου δεν ήθελαν να απουσιάζουν στη μεγάλη αυτή ανακατανομή ισχύος που διαδραματιζόταν στη Μέση Ανατολή. Μέσω της στήριξης του καθεστώτος Assad, η Μόσχα επιδιώκει να αυξήσει την προβολή ισχύος και επιρροής της σε μια περιοχή που παλαιότερα διέθετε γεωστρατηγικά ερείσματα και υψηλό βαθμό επιρροής.

Η ρωσική στρατιωτική εμπλοκή τον Σεπτέμβριο του 2015 σηματοδότησε μια τρίτη φάση ανακατανομής της ισχύος στον συριακό πόλεμο. Η ρωσική εμπλοκή, σε συντονισμό με τις ιρανικές δυνάμεις, τη Hezbollah και τις σιϊτικές πολιτοφυλακές εδραίωσαν τη θέση του καθεστώτος Assad, απώθησαν το «Ισλαμικό Κράτος» στην κεντρική Συρία και αύξησαν τα κέρδη του συριακού στρατού Βόρεια και είναι έτοιμες να ανακαταλάβουν πλήρως το πολιορκούμενο Χαλέπι, γεγονός υψίστης γεωστρατηγικής αξίας, που ίσως σημάνει την απαρχή των εξελίξεων που ίσως οδηγήσουν στον επίλογο του συριακού δράματος. Ήδη η επιχείρηση απελευθέρωσης της Μοσούλης άρχισε με την επίθεση των ιρακινών ενωμένων δυνάμεων και την υποστήριξη των ΗΠΑ, μια επιχείρηση που θα διαρκέσει και στην πορεία θα εμπλακούν και άλλες δυνάμεις, όπως οι Κούρδοι Peshmerga. Οπότε το ενδιαφέρον ΗΠΑ και Ρωσίας έγκειται στο ποσοστό προβολής ισχύος που θα επιτύχουν στο έδαφος της πάλαι ποτέ ενιαίας Συρίας. Δυστυχώς ο ανταγωνισμός των δύο δυνάμεων είναι τέτοιος που δεν επιτρέπει ακόμη μια σύγκλιση απόψεων και ενιαίας πολιτικής, για τον τερματισμό του πολέμου.

Η νέα πραγματικότητα, που θέλει τις ΗΠΑ να μην είναι όπως κάποτε...

Φαίνεται ότι οι ΗΠΑ αδυνατούν να αντιληφθούν τη νέα πραγματικότητα, παρά την προειδοποίηση του Zbigniew Brzezinski (Φωτο), ο οποίος με το βιβλίο του «Η Μεγάλη Σκακιέρα: Αμερικανική Υπεροχή Και Οι Γεωστρατηγικές Υποχρεώσεις της» ήταν ο αρχιτέκτονας του σχεδίου της Ουάσιγκτον να κυβερνά τον κόσμο, όμως τώρα εγκατέλειψε το σχέδιο αυτό και συνιστά τη σφυρηλάτηση δεσμών με τη Ρωσία και την Κίνα. Με νέο του άρθρο λίαν προσφάτως στο περιοδικό American Interest, που φέρει τον τίτλο «Προς Μια Παγκόσμια Αναδιάταξη» o Brzezinski αποκαλύπτει ότι ισχυρά μέλη του κατεστημένου κατάστρωσης πολιτικής δεν πιστεύουν πλέον ότι η Ουάσιγκτον θα επικρατήσει στην επιδίωξή της να επεκτείνει την αμερικανική ηγεμονία στη Μέση Ανατολή και στην Ασία.

Photo by Kleinschmidt / MSC, CC BY 3.0 de.

Ο Brzezinski αναφέρει την άνοδο της Ρωσίας και της Κίνας, την αδυναμία της Ευρώπης και τη «βίαιη πολιτική αφύπνιση μεταξύ των μετααποικιακών μουσουλμάνων» ως τα άμεσα αίτια αυτής της αιφνίδιας ανατροπής. Διαπιστώνει δε ότι «οι ΗΠΑ είναι ακόμη η ισχυρότερη οντότητα πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά, αλλά, λόγω των περίπλοκων γεωπολιτικών μεταβολών στις περιφερειακές ισορροπίες, δεν είναι πια η παγκόσμια αυτοκρατορική δύναμη… Καθώς η εποχή της κυριαρχίας τους τελειώνει, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ανάγκη να ηγηθούν στην αρχιτεκτονική αναδιάταξη της παγκόσμιας δύναμης».

...και η επόμενη μέρα των αμερικανικών εκλογών

Δυστυχώς, η προσεκτικότερη σήμερα μέθοδος του Brzezinski δεν είναι πιθανόν να ακολουθηθεί από το φαβορί υποψήφια Πρόεδρο, Hillary Clinton, σταθερή οπαδό της αυτοκρατορικής επέκτασης με την ισχύ των όπλων, δηλαδή πόλεμος με κάθε κόστος, εκτός και αν γίνει η έκπληξη και νικήσει ο Donald Trump, που μάλλον έχει αντιληφθεί και αποδεχθεί τη νέα θεωρία του Brzezinski και ομιλεί καθαρά για νέα προσέγγιση με τη Ρωσία του Vladimir Putin και την Κίνα. Ίδωμεν. Η 8η Νοεμβρίου δεν είναι μακριά.

* Ο κ. Ιωάννης Αθ. Μπαλτζώης είναι Αντγος εα, Δίπλωμα από Tactical Intelligence School (U.S. Army), πρώην ΑΚΑΜ Τελ Αβίβ, Μεταπτυχιακό στην Γεωπολιτική Ανάλυση, Γεωστρατηγική Σύνθεση του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου.

ΠΗΓΗ

H δήλωση των Αρχηγών Κ&Κ μετά τη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Τουρκίας την 7 Μαρ 2016

H δήλωση στα Ελληνικά

The statement in English

Διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα της Ρωσίας στη Συρία; Γιατί η Ρωσία συνεχίζει να υποστηρίζει το καθεστώς Ασαντ; Του Ανδρέα Ματζάκου*

Παρά του ότι ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία μαίνεται για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, το καθεστώς Ασαντ παραμένει στην εξουσία με την στήριξη βασικώς της Ρωσίας και του Ιράν. Ο πόλεμος αυτός έχει στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από 220.000 ανθρώπους, ενώ δοκιμάζει σε διπλωματικό επίπεδο τις σχέσεις της Ρωσίας με τις ΗΠΑ και τα δυτικά κράτη που συμπλέουν με την εκπεφρασμένη στάση των ΗΠΑ στο θέμα. Το άρθρο εξετάζει τους λόγους για τους οποίους η Ρωσία, επιλέγει να στηρίζει το καθεστώς Ασαντ, ανοίγοντας ένα ακόμη πεδίο αντιπαραθέσεως με τα δυτικά κράτη, των οποίων οι διπλωματικές υπηρεσίες και η κοινή γνώμη ασκούν κριτική για την επιλογή αυτή της Ρωσίας. Οι δε λόγοι αυτοί, δεν μπορούν να αναζητηθούν σε άλλο πεδίο στις Διεθνείς Σχέσεις, εκτός αυτού των κοινών συμφερόντων.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η θέση που εκφράζει το άρθρο είναι ότι στην Συρία δεν διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα της Ρωσίας, δηλαδή συμφέροντα για τα οποία η Ρωσία θα μπορούσε να ασκήσει βία προκειμένου να τα υπερασπίσει, αλλά δευτερεύοντα συμφέροντα, τα οποία όμως μπορεί και υποστηρίζει με διπλωματικά κυρίως μέσα. Η διαφορά είναι εμφανής με τη στάση που κράτησε η Ρωσία στο θέμα της Κριμαίας, την οποία ο ίδιος ο Πούτιν όπως θα αναφερθεί παρακάτω περιέλαβε στα ζωτικά συμφέροντα της Ρωσίας. Είναι γεγονός, ότι το καθεστώς Ασαντ δεν θα μπορούσε να αντέξει τέσσερα χρόνια εμφυλίου πολέμου, χωρίς την στήριξη του Ιράν σε περιφερειακό και της Ρωσίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Η υποστήριξη της Ρωσίας γίνεται ιδιαιτέρως αισθητή σε διπλωματικό επίπεδο, τόσο με δηλώσεις του προέδρου Πούτιν και του προσωπικού του ΥΠΕΞ της, όσο και με άσκηση βέτο σε τέσσερα ψηφίσματα του ΟΗΕ από τον Οκτώβριο του 2011 μέχρι σήμερα, τα οποία επιζητούσαν καταδίκη του καθεστώτος και επιβολή κυρώσεων στη Συρία. Στο άρθρο αναλύονται αρχικά οι ρίζες των σχέσεων Ρωσίας-Συρίας, προσδιορίζεται το είδος των συμφερόντων που οδήγησαν στην διαμόρφωση αυτών των σχέσεων και τέλος αναλύεται γιατί η Ρωσία συνεχίζει να στηρίζει τη Συρία, εκτιθέμενη σε κριτική από την δυτική κοινή γνώμη.

ΑΡΧΗ ΔΕΣΜΩΝ ΣΥΡΙΑΣ-ΕΣΣΔ
Η Ρωσία είχε λόγο στην Συρία από δημιουργίας του κράτους της. Όπως είναι γνωστό, η Συρία με την μορφή που υπάρχει σήμερα, δημιουργήθηκε με την αυτοκρατορικής αντίληψης συμφωνία των πρεσβευτών Sykes-Picot το 1916, μεταξύ της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας, με τη συναίνεση της Ρωσίας. Οι ουσιαστικοί δεσμοί της Συρίας με την τότε Σοβιετική Ένωση, ξεκινούν όμως την δεκαετία του 1950, όταν η Συρία πιέστηκε για να συμμετάσχει στο Σύμφωνο της Βαγδάτης, μια αμυντική συμμαχία που ιδρύθηκε από την Τουρκία το 1955 . Η Συρία όντας απομονωμένη από τα άλλα αραβικά κράτη, προσέφυγε στην αναζήτηση εξοπλισμών από την ΕΣΣΔ προκειμένου να αντιμετωπίσει πιθανή σύγκρουση με το Ισραήλ . Η σύναψη συμβολαίων για αγορά όπλων από την ΕΣΣΔ, δημιούργησε τη βάση για εξάρτηση της Συρίας από την ΕΣΣΔ σε στρατιωτικό-οικονομικό επίπεδο, αλλά και την ανάγκη στην ΕΣΣΔ να την υποστηρίζει διπλωματικά. Πλέον αυτού, η ΕΣΣΔ, ανέλαβε την ανάπτυξη των συριακών δυνατοτήτων για εξόρυξη πετρελαίου, την παραγωγή ηλεκτρικής ενεργείας, την εγκατάσταση αρδευτικών συστημάτων και την δημιουργία έργων υποδομής. Το 1971, συμφώνησαν η τότε ΕΣΣΔ, να εγκαταστήσει ναυτική βάση στην Ταρσό, η οποία και από τότε υπήρξε συνεχώς βάση της ΕΣΣΔ και της Ρωσίας στη συνέχεια, στη Μεσόγειο.

ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΡΙΜΑΙΑΣ-ΣΥΡΙΑΣ
Η θέση που εκφράζει το άρθρο είναι ότι στην Συρία δεν διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα της Ρωσίας, με την έννοια που απαντάται στη διεθνή βιβλιογραφία και εκφράζει χαρακτηριστικά ο Morgenthau, αυτά δηλαδή από τα οποία εξαρτάται η ασφάλεια και η επιβίωση ενός κράτους, για την υπεράσπιση των οποίων το κράτος αυτό δεν θα είχε κανένα ενδοιασμό να προσφύγει σε πόλεμο’’. Ο ίδιος ο Πρόεδρος Πούτιν, ακολουθώντας το πνεύμα των δηλώσεων του προέδρου Ομπάμα, αλλά και ηγετών δυτικών κρατών, δήλωνε σε συνέντευξη του στην τηλεόραση Russia Today στις 11 Ιουνίου 2012 για την Συρία, όταν το θέμα ήταν ακόμη νωπό: ‘’Δεν είμαστε δικηγόροι της παρούσας κυβερνήσεως ή του Προέδρου Μπασάρ αλ Ασαντ. Δεν θέλουμε εμπλοκή σε μια διαμάχη μεταξύ διαφορετικών κλάδων του Ισλάμ, μεταξύ Σιιτών και Σουνιτών’’ . Η αναταραχή στη Συρία ξεκίνησε το 2011 και συνεχίζεται για πέμπτο χρόνο.
Αντιθέτως, όταν είχε ξεσπάσει η αναταραχή στην Κριμαία το 2014, αυτή λύθηκε πολύ γρήγορα, εντός του ιδίου έτους, με την προσάρτηση της Κριμαίας στην Ρωσία. Τότε ο Πρόεδρος Πούτιν δήλωνε για το ζήτημα απευθυνόμενος στην Ρωσική Δούμα και σε άλλες προσωπικότητες της Ρωσίας, στο Κρεμλίνο, στις 18 Μαρτίου 2014: ‘’Η Κριμαία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Ρωσίας, η δε Σεβαστούπολη, είναι η γενέτειρα του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας’’.
Ας μην ξεχνάμε ότι σε εκείνη την περίπτωση, το ρωσικό κοινοβούλιο είχε εξουσιοδοτήσει τον Ρώσο Πρόεδρο για χρήση βίας εντός της Ουκρανίας. Στη συνέχεια αναλύονται τα συμφέροντα της Ρωσίας στη Συρία, σε οικονομικό, στρατιωτικό και διπλωματικό επίπεδο.

ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΣΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ-ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ
Στον οικονομικό τομέα, τα τρέχοντα προγράμματα για την ανάπτυξη των υποδομών και της οικονομίας της Συρίας αλλά και αυτά των στρατιωτικών εξοπλισμών, ανήλθαν σε 10 δις δολάρια στην μετά σοβιετική εποχή, ποσό που χρωστούσε η Δαμασκός στην Μόσχα. Ο Πούτιν διέγραψε τα δυο τρίτα αυτού του χρέους το 2005, αλλά παραμένει ένα χρέος ύψους 3,6 δις δολαρίων που πρέπει να αποπληρωθεί εντός του 2015.
Πλέον αυτού του χρέους, υπάρχει ένα τρέχον συμβόλαιο για αγορά φορητού οπλισμού, αρμάτων μάχης, αντιαεροπορικών πυραύλων κλπ, ύψους 4 δις δολαρίων. Σε αυτό πρέπει να προστεθεί και ένα συμβόλαιο ύψους 550 εκατ δολαρίων για την πώληση 36 εκπαιδευτικών αεροσκαφών YAK-130, που υπεγράφη το 2012.
Εάν η Ρωσία εγκαταλείψει την Συρία, τότε το χρέος αυτό ενδεχομένως να μην αναγνωριστεί από κάποια άλλη μεταβατική εξουσία, να τεθεί δε σε κίνδυνο η συνέχιση πώλησης όπλων στη χώρα και συνεπώς να περιοριστεί η επιρροή της Ρωσίας σ’ ένα κράτος του οποίου η γεωγραφική θέση είναι κομβική στην Μέση Ανατολή.
Στον καθαρά στρατιωτικό τομέα, η ναυτική βάση στην Ταρσό, έχει ιδιαίτερη σημασία. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, στην ουσία διαλύθηκε ο σοβιετικός στόλος της Μεσογείου και η σημασία της βάσεως υποβαθμίστηκε. Πάντως η Ρωσία ανακαίνισε αυτή τη βάση το 2009, η οποία στην παρούσα φάση διαθέτει τρεις πλωτές προβλήτες, από τις οποίες μια μόνο είναι ενεργή, αποθήκες και μικρές εγκαταστάσεις στρατωνισμού. Το προσωπικό που σήμερα υπηρετεί στη βάση ανέρχεται σε 50 άτομα.
Η βάση στην Ταρσό, αποτελεί την μοναδική βάση της Ρωσίας εκτός του εδάφους της πρώην ΕΣΣΔ και δεν είναι εύκολο να υποστηριχτεί με τις υπάρχουσες στρατιωτικές της δυνατότητες. Στην παρούσα φάση, η βάση χρησιμοποιείται μόνο για ανεφοδιασμό του ρωσικού ναυτικού, το οποίο δεν έχει συνέλθει από την έλλειψη ανανεώσεως και αναβαθμίσεως των μονάδων και του οπλοστασίου του που υπέστη τα τελευταία 30 χρόνια. Η Ρωσία δεν θα εμπλεκόταν σε πόλεμο για μια βάση ανεφοδιασμού του στόλου της, αλλά δεν έχει και λόγο να εγκαταλείψει τόσο εύκολα τη μοναδική της βάση στην Μεσόγειο.
Πέρα από τους εξοπλισμούς, ρωσικές εταιρείες έχουν επενδύσει πάνω από 20 δις δολάρια σε διαφόρους τομείς με κυριότερο αυτόν της ενέργειας.

ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΣΕ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ
Η στάση της Ρωσίας σε διπλωματικό επίπεδο για λύση του θέματος χωρίς να υπάρχει η προϋπόθεση για εκδίωξη του Ασαντ από την εξουσία, οδηγείται από την τραυματική εμπειρία της Ρωσίας στο θέμα της Λιβύης, στο οποίο επέλεξε να απέχει από το ψήφισμα του ΣΑ του ΟΗΕ 1973 του 2011, το οποίο άνοιξε τον δρόμο για την επέμβαση ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στη χώρα, με αποτέλεσμα τη βιαία ανατροπή του Καντάφι. Ο Πούτιν μιλώντας τον Μάρτιο του 2011 σε εργάτες σε μια επίσκεψη του σε ρωσικό εργοστάσιο κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων, είχε παρομοιάσει την στρατιωτική επέμβαση των δυτικών δυνάμεων στη Λιβύη, σαν μια νέα σταυροφορία.
Κατά συνέπεια, η υποστήριξη της Συρίας σε διπλωματικό επίπεδο γίνεται σε δυο επίπεδα: στον ΟΗΕ όπου η Ρωσία έχει ασκήσει τέσσερεις φορές βέτο σε ψηφίσματα για καταδίκη του καθεστώτος Ασαντ και σε διεθνείς συσκέψεις για το θέμα όπου με τον πρωταγωνιστικό της ρόλο, εξασφαλίζει τη συμμετοχή της συριακής κυβερνήσεως σε αυτές.
Έτσι, ήταν πρωταγωνιστής στην πραγματοποίηση συναντήσεων:
α. Στην Γενεύη τον Δεκέμβριο του 2012, γνωστής και ως Geneva I, μεταξύ αντιπροσώπων της συριακής κυβερνήσεως, της συριακής αντιπολίτευσης, των ΗΠΑ της Ρωσίας και του ΟΗΕ, από την οποία προέκυψε και κοινό ανακοινωθέν το οποίο και οδηγεί τις διπλωματικές προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας για πολιτική λύση στο θέμα.
β. Και πάλι στην Γενεύη τον Ιανουάριο του 2014.
γ. Δυο συναντήσεων στη Μόσχα εντός του 2015, από την πρώτη εκ των οποίων τον Ιανουάριο, προέκυψε το Moscow I Communiqué, το οποίο και αυτό καλεί για λύση του θέματος χωρίς μνεία για την τύχη του Ασαντ και με σεβασμό στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ρωσία είναι κυρίαρχος στο διπλωματικό πεδίο συνολικά, αφού δεν αντέδρασε όταν οι ΗΠΑ αποφάσισαν να εμπλακούν ενεργότερα στην Συρία με την εκπαίδευση προσωπικού της μετριοπαθούς αντιπολίτευσης, θέμα για το οποίο ο Λευκός Οίκος, τον Ιούνιο του 2014 ζήτησε από το Κογκρέσο την έγκριση διαθέσεως 500 εκατ δολαρίων και στον έλεγχο και καταστροφή του χημικού οπλοστασίου του Ασαντ από την διεθνή κοινότητα.
Τι επιτυγχάνει όμως η Ρωσία με την άκαμπτη στάση σε επίπεδο ΟΗΕ; Πρώτον αποκλείει λύση του θέματος με διπλωματικά μέσα χωρίς τη συναίνεση της, δεύτερον αναγκάζει τις ΗΠΑ να ενεργήσουν μονομερώς αν θέλουν την ανατροπή του Ασαντ, πράγμα που θα επιφέρει διεθνή κατακραυγή μετά τα όσα έγιναν στην Λιβύη και τρίτον αναδεικνύει τον ρόλο της ως παγκόσμιας δύναμης που μπορεί και επηρεάζει θελήσεις κρατών, εκεί που οι ΗΠΑ δεν μπορούν.
Βεβαίως η υποστήριξη του Ασαντ και των αλαουϊτών από την κοινότητα των οποίων προέρχεται, δυσκολεύει την συνέχιση της ρωσικής επιρροής στη Συρία, στην μετά Ασαντ εποχή, αφού η Ρωσία για χρόνια τώρα, δεν έχει κάνει ανοίγματα και σε άλλες κοινότητες.

ΠΙΛΟΓΟΣ
Το γενικότερο όφελος της Ρωσίας με την υποστήριξη αυτών των δευτερευόντων συμφερόντων της στη Συρία είναι η αναμόρφωση του γοήτρου της ως παγκόσμιας δύναμης.
Νομίζω ότι η Συρία έδωσε στην Ρωσία μια μοναδικής τάξεως ευκαιρία να αναβαθμίσει το κύρος της σε επίπεδο διεθνούς συστήματος για τους εξής λόγους:
Πρώτον, επωφελείται από την επιρροή που μπορεί να εξασκεί στο καθεστώς Ασαντ λόγω ακριβώς των παραδοσιακών της σχέσεων με την Συρία, στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, όχι μόνο στα θέματα της Μέσης Ανατολής. Η επιρροή αυτή, με την πάροδο του χρόνου και αναλόγως των εξελίξεων, μπορεί να ανταλλαγεί με την τηρητέα στάση της Ρωσίας σε άλλα διεθνή προβλήματα, όπως αυτό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Δεύτερον, με το να είναι απαραίτητη στο θέμα της Συρίας για την διεθνή κοινότητα, αναβαθμίζει το διεθνές της κύρος, το οποίο έχει πληγεί με την αναπόφευκτη εμπλοκή της στο θέμα της Ουκρανίας.
Η Ρωσία εφαρμόζει τη συγκεκριμένη εξωτερική πολιτική στο θέμα της Συρίας, προκειμένου να αυξήσει το κύρος της, το γόητρο της σε διεθνές επίπεδο, σε μια περιοχή που είναι στο επίκεντρο του παγκοσμίου ενδιαφέροντος λόγω των φυσικών πηγών ενεργείας. Γιατί είναι σημαντικό το γόητρο για ένα κράτος; Διότι έχει να κάνει με την αξιοπιστία της ισχύος του, είναι δε αυτό το γόητρο, παρά η ισχύς, το καθημερινό νόμισμα των διεθνών σχέσεων. Και η ευκαιρία της Ρωσίας ήταν τώρα με τον Ασαντ. Στην μετά Ασαντ εποχή, εκτιμάται ότι θα χρειαστεί νέα προσπάθεια για να συνεχίσει να έχει σημαίνοντα λόγο στη χώρα.

ΠΗΓΕΣ
ΒΙΒΛΙΑ
Hans Morgenthau, ‘The Impasse of American Foreign Policy’’, University of Chicago Press, 1962.
Hans Morgenthau, ‘’Politics Among Nations’’, Brief Edition Revised by Kenneth Thompson, McGraw Hill, 1993.
Robert Gilpin, ‘’Πόλεμος και Αλλαγή στη Διεθνή Πολιτική Σκηνή’’, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 2004. (Μεταφρασμένο στα ελληνικά)
ΑΡΘΡΑ
Roy Allison, ‘’Russia and Syria: Explaining the alignment with a regime in crisis’’, International Affairs 89:4, 2013, σελ 807.
ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
Peter Mangold, ‘’The Soviet-Syrian Military Relationship 1955-77’’, The RUSI Journal, Διαθέσιμο στο http://www.trandfonline.com/loi/rusi20 (Πρόσβαση 22 Φεβρουαρίου 2015)
http://uk.sputniknews.com/voiceofrussia/2013_06_12/Democracy-branding-will-not-solve-Syrian-issue-Putin (Πρόσβαση 9 Ιανουαρίου 2015)
http://en.kremlin.ru/events/president/news/20603, (Πρόσβαση 20 Αυγ 2015)
Matthew Rojansky, ‘’The method to Putin’s Syria Madness’’, Διαθέσιμο στο http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2012/03/23/the-method-to-putins-syria-madness, (Πρόσβαση 12 Ιουλίου 2015)
http://sputniknews.com/world/20120123/170901812.html, Πρόσβαση 11 Ιουν 2015.
Alexander Nicoll, ‘’Russia’s Syrian Stance’’, IISS Strategic Comments, Διαθέσιμο στο http://www.trandfonline.com/loi/tstc/20 (Πρόσβαση 18 Απριλίου 2015)
http://www.theguardian.com/world/2012/dec/09/russia-us-geneva-talks-syria, (Πρόσβαση 11 Αυγούστου 2015).
http://www.russia-direct.org/analysis/moscows-11-principles-peace-syria, (Πρόσβαση 11 Αυγούστου 2015).
http://www.huffingtonpost.com/2011/03/21/putin-libya-intervention-_n_838293.html, (Πρόσβαση 1 Αυγούστου 2015)
http://money.cnn.com/2012/02/09/news/international/russia_syria, (Πρόσβαση 1 Αυγούστου 2015)

* Ο Ανδρέας Ματζάκος είναι Απόστρατος Αξκος του ΣΞ και κατέχει MSc στις Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές

ΠΗΓΗ:  http://www.idis.gr/?p=3370&lang=en

Ρωσικά πλήγματα στη Συρία & σενάρια επιστημονικής φαντασίας για αφελείς

Στις 30 Σεπτεμβρίου η Ρωσία εξαπέλυσε τις πρώτες της επιδρομές στην Συρία, με διαφιλονικούμενα αποτελέσματα, αφού η Δύση υποστηρίζει ότι μόνο στόχοι του Ισλαμικού Κράτους δεν επλήγησαν, με την προτεραιότητα να δίδεται σε άλλες δυνάμεις, ισλαμικές μεν, οι οποίες όμως είναι υποτίθεται, σύμμαχοι της Δύσης στην προσπάθεια ανατροπής του Μπασάρ Αλ Άσαντ.

Από τότε η Ρωσική Αεροπορία έχει εξαπολύσει και νέες επιδρομές, ορισμένες εκ των οποίων εκτέλεσαν τα έξι αεροσκάφη Su-34, τα πλέον προηγμένα ρωσικά αεροσκάφη στην Συρία, τα οποία αναπτύχθηκαν στη Λατάκια και χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά σε επιχειρήσεις.

Καθώς τα ρωσικά Su-24, Su-25 και Su-34 εξαπολύουν τα πυρά τους κατά του Ισλαμικού Κράτους, ή όπως προαναφέρθηκε κατά αντικαθεστωτικών ανταρτών, υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες πως η έλλειψη συντονισμού με τον διεθνή, υπό τις ΗΠΑ συνασπισμό, θα δημιουργήσει, αργά ή γρήγορα, προβλήματα.

Δεδομένου του αριθμού των εξόδων των αεροσκαφών του συνασπισμού, οι πιθανότητες να συναντηθούν στον αέρα ρωσικά και συμμαχικά αεροσκάφη είναι, για την ώρα μικρός. Οι Ρώσοι έχουν αναπτύξει στην Συρία και μαχητικά Su-30SM, τα οποία χάρη στο ισχυρό τους ραντάρ, καθοδηγούν τα αεροσκάφη κρούσης.

Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα, συμμαχικοί και ρωσικοί σχηματισμοί να βρεθούν επικίνδυνα κοντά. Και ποιος μπορεί να φανταστεί τι θα συμβεί αν ένα μαχητικό που συνοδεύει έναν σχηματισμό εγκλωβίσει ένα ρωσικό αεροσκάφος ή αντιστρόφως;

Το καλύτερο που έχουν να κάνουν οι μεν με τους δε είναι να χωρίσουν τον συριακό εναέριο χώρο και να δρα ο καθείς, σε μέρος αυτού. Ήδη κυκλοφορούν ειδήσεις, εντός ή εκτός εισαγωγικών στο διαδίκτυο, σύμφωνα με τις οποίες υπήρξε συνάντηση ρωσικών Su-30 με ισραηλινά F-15 που… έκοβαν τη «συνήθη» βόλτα σε συριακό εναέριο χώρο. Η αλήθεια είναι ότι επρόκειτο για F-16 στο δρόμο των οποίων βρέθηκαν τα ρωσικά που πήγαιναν στην Κύπρο, με τα ισραηλινά να αλλάζουν πορεία για να μην προκληθεί ένταση και να κατευθυνθούν προς τη χώρα τους (http://www.infowars.com/russian-and-israeli-aircraft-narrowly-avoid-duel-over-syrian-coast/), ενώ πρόκειται και για περιστατικό που δεν έχει ακόμα επιβεβαιωθεί.

Σύμφωνα με τη συνήθη δόση τραγικής υπερβολής που αποκαλύπτει τρομακτική αμάθεια – ακόμα και βλακεία σε κάποιες περιπτώσεις – τα ρωσικά έτρεψαν σε… άτακτη φυγή τα ισραηλινά μαχητικά που είχαν πάει στην περιοχή επίτηδες! Σε τι συνίσταται όμως η μνημειώδης αφέλεια τέτοιων δημοσιευμάτων, κατά πάσα πιθανότητα μάλιστα στοχευμένων;

Στο ότι λίγες μέρες μετά τη συνεννόηση κορυφής Πούτιν – Νετανιάχου στη Μόσχα, το να υπήρξε η παραμικρή «εμπλοκή» ανάμεσα σε ρωσικά και ισραηλινά μαχητικά, μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, από τα οποία βέβαια βρίθει το διαδίκτυο και απευθύνεται στο.. ειδικό κοινό των εύπιστων ή ηθελημένα αφελών, αυτών που συνειδητά επιλέγουν να διαβάσουν και να πειστούν από αυτό που θα επιθυμούσαν να συμβεί, ζώντας στη δική τους εικονική πραγματικότητα!

Υπογραμμίζουμε, ότι δεν αναφερόμαστε στη μαχητική αξία, εκτέλεσης ελιγμών και ηλεκτρονικών συστημάτων – όπλων που φέρει καθένα από τα αναφερόμενα μαχητικά, καθώς πάλι μόνο αφελείς και αδαείς πιστεύουν πλέον ότι μια εμπλοκή μαχητικών κρίνεται απαραιτήτως σε μια κλειστή αερομαχία («σκυλοκαυγά» / dogfight!).

Το επιχείρημα είναι απλό: Αρχικά, η πιθανότητα και μόνο της συνάντησης είναι περιορισμένη, καθώς και οι δυο πλευρές έχουν δώσει ξεκάθαρα «σήματα» ότι δεν επιθυμούν την κλιμάκωση και συμπεριφέρονται με υπευθυνότητα. Παρόλα αυτά, θα ήταν πιθανό να έχουν κινηθεί ισραηλινά μαχητικά στην περιοχή.

Εάν αυτό είχε συμβεί θα καλυπτόταν ως περιστατικό από τις ακόλουθες δυο παραμέτρους:

Η πρώτη είναι το ισραηλινό γενικό επιτελείο και η πολιτική ηγεσία να προκαλέσουν αντίδραση για να διαπιστώσουν στην πράξη ποιες είναι οι εντολές που έχουν τα πληρώματα των ρωσικών μαχητικών. Άρα η μέθοδος θα ήταν η αποστολή των μαχητικών στην περιοχή.

Η δεύτερη όμως παράμετρος θα ήταν η άμεση εγκατάλειψη της περιοχής και η αποφυγή οποιασδήποτε ενέργειας θα μπορούσε να ρίξει λάδι στη φωτιά.

Το αν αυτή η τόσο προφανής παράμετρος ερμηνεύεται ως «άτακτη φυγή», δεν μπορεί κανείς να το συζητήσει και πολύ ώρα, καθώς εάν δεν πρόκειται για μειωμένη αντίληψη των στρατιωτικών θεμάτων, τότε τέτοια συμπεριφορά θα άπτονταν της ψυχοπαθολογίας, άρα μας ξεπερνά.

Διότι όταν στο τοπικό θέατρο επιχειρήσεων υπάρχουν 12 αξιόμαχα ρωσικά μαχητικά του τύπου και ο αντίπαλος μπορεί να σηκώσει μίνιμουμ… 300 μαχητικά, δεν τίθεται καν σε συζήτηση ποια θα ήταν η έκβαση σε περίπτωση εμπλοκής, ενώ η πιθανότητα να βρισκόταν σε απόσταση βολής αρκετά περισσότερα μαχητικά αγγίζει τα όρια της βεβαιότητας.

Πιθανός αντίλογος είναι ότι η Ρωσία επίτηδες θα μπορούσε να προκαλέσει, διότι οι αντίπαλοι δεν θα τολμούσαν να αντιδράσουν δυναμικά, φοβούμενοι τη συνέχεια. Θα το επαναλάβουμε για πολλοστή φορά. Οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις δεν θα είχαν καμία τύχη στην περιοχή, αν αποφάσιζαν να εμπλακούν μαζικά στρατιωτικά, καθότι οι δυνατότητες λογιστικής υποστήριξης των δυνάμεων είναι εξαιρετικά περιορισμένες.

Παράλληλα, όταν διαθέτεις μία και μοναδική ομάδα μάχης αεροπλανοφόρου κι αυτή προβληματική, θα πρέπει να είσαι αφελής να τη ρίξεις στη μάχη, σε ένα σημείο που ο τοπικός αντίπαλος απολαμβάνει σημαντικής τοπικής υπεροχής, ενώ ο αντίστοιχος σύμμαχός του μπορεί σε χρόνο ρεκόρ να εμφανίσει το λιγότερο δύο…

Υπάρχει όμως και επιπρόσθετος αντίλογος! Το ότι οι Ισραηλινοί βολεύονται μια χαρά από τη χρονική επέκταση της σύρραξης στη Συρία, αφού ένας βασικός αντίπαλός τους αιμορραγεί συνεχώς (Χεζμπολάχ), παρότι κερδίζει σε πολεμική εμπειρία και ένας παραδοσιακός αντίπαλος (Συρία) δεν θα μπορέσει να αποτελέσει συμβατική απειλή τουλάχιστον για μια δεκαετία, ακόμα και αν επικρατούσε το εξαιρετικά απίθανο ενδεχόμενο, να εξερχόταν από τον εμφύλιο στα ίδια σύνορα…

Επίσης, ο μεγάλος αντίπαλος (Ιράν) που απειλεί μέσω της προοπτικής ανάπτυξης αξιόπιστου πυρηνικού οπλοστασίου (και σε αυτό το θέμα κυκλοφορούν τελευταία μνημειώδεις «αρβύλες»), χάνει τον διάδρομο πρόσβασης στην ανατολική Μεσόγειο, από όπου δημιουργούσε στο εβραϊκό κράτος περισσότερους και αρκούντως σοβαρούς πονοκεφάλους.

Αυτό δεν σημαίνει τίποτα λιγότερο από το ότι θεωρητικά, η έλευση της Ρωσίας απειλεί να διασώσει αυτόν τον διάδρομο (Ιράν, Ιράκ, Συρία, Χεζμπολάχ στον Λίβανο). Παραβλέποντας την αναζωπύρωση της συζήτησης σε κύκλους εξουσίας της Ουάσιγκτον για την προοπτική τριχοτόμησης του Ιράκ, γιατί να μη συμφέρει το εβραϊκό κράτος να τορπιλίσει την επάνοδο της Τεχεράνης στην περιοχή του;

Πως θα γινόταν αυτό; Μα, με την παγίδευση των ρωσικών δυνάμεων στην περιοχή σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, από την οποία να μη μπορεί να ξεφύγει. Πόσο απίθανη είναι η κατάρριψη ρωσικού μαχητικού στις επιχειρήσεις βομβαρδισμού; Η απάντηση είναι… όσο και ενός αντίστοιχου δυτικού. Δεν θα εκπλαγούμε κιόλας αν το δούμε το προσεχές διάστημα…

Η Ρωσία τότε θα είχε πάθει αυτό που απολάμβανε τόσα χρόνια να διαπιστώνει με τους Αμερικανούς, την παγίδευσή τους σε μέτωπα όπως του Ιράκ και του Αφγανιστάν, με αποτέλεσμα να μην είναι και τόσο η ανάμιξή της στο «εγγύς εξωτερικό» (near abroad), την περιφέρεια της Ρωσικής Ομοσπονδίας δηλαδή, τον χώρο που καταλάμβανε η πρώην Σοβιετική Ένωση.

Έχει κανείς τους Ρώσους για τόσο αφελείς; Μάλλον θα μπορούσαμε να διαβεβαιώσουμε ότι δεν είναι… Άρα, η εμπλοκή τους στο συριακό «θέατρο» έχει αρχή, μέση και τέλος, ενώ στόχος είναι αφενός να επηρεαστούν θετικά για τα ρωσικά εθνικά συμφέροντα οι συσχετισμοί σε όλα τα μέτωπα με τη Δύση (π.χ. Ουκρανία, δεν πρόσεξε κανείς ότι τον τελευταίο καιρό όλα βαίνουν καλώς και επικρατεί ηρεμία και διάθεση συνεννόησης, μέχρι που εγκρίθηκε πώληση φυσικού αερίου στο Κίεβο σε χαμηλές τιμές εν όψει του χειμώνα;) και αφετέρου για να μην απολέσει την πρόσβαση στη Μέση Ανατολή που της εξασφάλιζε ο Άσαντ…

Ας είμαστε λοιπόν προσεκτικοί και ας μη γινόμαστε εύκολα θύματα της συνήθους – και ενίοτε τόσο ερασιτεχνικής – προπαγάνδας που εξαπολύεται από όλες τις πλευρές σε τέτοιες περιπτώσεις, διότι το εν εξελίξει «παιχνίδι» είναι πολύπλοκο και για ώριμους, μη παρορμητικούς «παίκτες»…

ΠΗΓΗ:

http://www.defence-point.gr/news/?p=138212